Йөклелекне күзәтү

Йөклелек вакытында тикшеренүләр: беренче триместр (1-13 атна)

Исәпкә кую өчен хатын-кызлар консультациясенә 6-8 атна йөклелек вакытында мөрәҗәгать итәргә кирәк. Сүз уңаеннан, иртә исәпкә куелган очракта (12 атнага кадәр) бер тапкыр бирелә торган акчалата пособие каралган. Йөклелекнең нормаль агымында бала табуга кадәр гинекологка кимендә җиде тапкыр күренергә киңәш ителә. I триместрда-айга бер тапкыр, II триместрда – 2-3 атнага бер тапкыр, 36 атнадан бала табуга кадәр – атнага бер тапкыр. Шулай ук йөклелек вакытында өч скрининглы ультратавыш тикшеренүен узарга кирәк булачак: 11-14 атна срогында, 18-21 атнада һәм 30-34 атнада.

Акушер-гинеколог беренче тапкыр кабул иткәндә хатын-кызны игътибар белән карый, йөклелек фактын раслый, влагалище диварларының һәм анка муенчыгының торышын бәяли. Шулай ук табиб үлчәүне, үсешне, артериаль кан басымын һәм булачак әнинең таҗы күләмен үлчи – киләчәктә бу параметрлар табибка күренгәндә һәр тапкыр тикшеренәчәк . Моннан тыш, табиб кирәкле документларны тутыра, туклану һәм витаминнарны кабул итү буенча киңәшләр бирә, башка белгечләргә, анализларга юнәлешләр бирә.

Йөклелек вакытында флорага мазок тапшыру. Табиб, һичшиксез, микроскопик тикшеренүләр өчен флорага һәм цитологиягә мазок ала. Янәдән йөклелек вакытында флорага мазок 30нчы һәм 36нчы атнада тапшырыла. Анализ ялкынсыну процессының үсүен, инфекцияне ачыкларга мөмкинлек бирә. Нормадан теләсә нинди тайпылышлар очрагында өстәмә тикшеренүләр билгеләнә, әйтик, җенси юл белән бирелгән чирләргә тест (ЗПП). Әгәр аларны табалар икән, табиб яраклы дәвалауны куллану  турында карар кабул итә. Аларны дәвалау мәгънәсе бар, чөнки кайбер инфекцияләр баланың нормаль үсеше өчен куркыныч тудыра, хромосомлы тайпылышлар барлыкка килүгә, плацентаның һәм баланың төрле органнарына зарар китерә ала. Медикаментоз препаратлардан составында антибиотиклар булмаган (шәм, кремнар) җирле йогынты чаралары ешрак кулланыла; йөклелекнең икенче триместрыннан башлап, табиб антибактериаль препаратлар билгели ала.

Йөклелек вакытында гомуми бәвел анализы. Йөкле хатын-кызның сәламәтлеге һәм аның бөерләренең эшен тиз бәяләргә мөмкинлек бирә. Алга таба аны табибка күренгәндә бала тууга чаклы һәр тапкыр үткәрәләр. Бәвелне махсус пластик контейнерга (аларны даруханәдә сатып алырга була) иртән, уянганнан соң ук җыярга кирәк. Төнлә бөерләр активрак эшли, нәтиҗәдә бәвел концентрациялерәк була – бу диагнозны төгәлрәк үткәрергә мөмкинлек бирә.

Нормада бәвел якты-сары һәм үтә күренмәле булырга тиеш. Кара, болганчык бәвел -  организм эшендә тайпылуның ышанычлы билгесе. Бу, мәсәлән, бөер авырулары, сидек җенес системасы органнары авырулары, инфекцияләр яки диабет үсеше һәм башкалар булырга мөмкин. Сидек анализы нәтиҗәләрен өйрәнгәннән соң табиб тәртиптә булмаган очракларны төгәлрәк билгели ала. Кайбер күрсәткечләр буенча гестация пиелонефритын  яки гестозны ачыкларгы була. Шул рәвешле, сидекне даими тикшерү  күп кенә җитди авыруларны ачыкларга һәм аларны вакытында дәвалый башлау мөмкинлеген бирә.

Йөклелек вакытында гомуми (клиник) кан анализы. Иң информатив анализларның берсе, бәвел анализы белән беррәттән, хатын-кызның сәламәтлеге торышын тулаем бәяләргә мөмкинлек бирә, организмның билгеле бер системалары эшендә проблемалар барлыгын күрсәтә. Йөклелек вакытында кан анализын өч тапкыр тапшыралар: исәпкә куелганда һәм аннан һәр триместрда (18 һәм 30 атнада), ә кирәк булганда – ешрак. Бу йөклелек алып баручы табибка пациентның хәле динамикасын күзәтергә һәм мөһим күрсәткечләрне контрольдә тотарга мөмкинлек бирә. Йөклелек вакытында кан анализы нәтиҗәләре буенча лейкоцитлар, тромбоцитлар, гемоглобин санын билгелиләр, СОЭ һәм башка күрсәткечләрне бәялиләр. Әйтик, лейкоцитларның һәм нейтрофилларның югары дәрәҗәсе организмда ялкынсыну процессы баруын күрсәтә. Гемоглобинның түбән дәрәҗәсе организмда тимернең дефициты һәм анемия үсеше ихтималы турында сөйли. Әлеге авыру кислородны зарарсызландыру белән куркыныч, бу аның үсешенә тискәре йогынты ясый, шулай выкидыш һәм вакытыннан алдын бала табу куркынычы арта. СОЭ буенча югары күрсәткечләр (эритроцитларныә утыру тизлеге) берьюлы берничә җитди авыру, хәтта онкологик авыруларга кадәр үсеш ихтималы турында сөйли, бу очракта диагнозны ачыклау өчен өстәмә тикшеренүләр үткәрәләр. Тромбоцитлар канның оешуы өчен җавап бирәләр , шуңа күрә аларның югары дәрәҗәсе тромбларның барлыкка килү куркынычын тудыра.

Коагулограмма. Кан системасының ничек эшләве турында коагулограмма буенча да хөкем итәләр, бу анализны кире кагулар булмаса, триместрга бер тапкыр ясыйлар. Күрсәткечләр биредә йөклелек җиткәнчегә караганда нормада югарырак, чөнки аның вакытында оешу системасының активлыгы арта.

Йөклелек вакытында биохимия кан анализы. Гадәттә аны башка кан анализлары белән бер үк вакытта эшлиләр. Ул төрле органнар эшендә өзеклекләрне ачыкларга ярдәм итә. Мәсәлән, югары креатининның һәм мочевинаның югары дәрәҗәсе бөерләр эшенең бозылуын күрсәтә. Югары билирубин бавырның мөмкин булган проблемалары, шул исәптән йөкле хатыннарның сары чире үсеше турында сөйли. Бик мөһим күрсәткеч – глюкоза дәрәҗәсе (шикәр канына анализ). Ашказаны асты бизенең эшен бәяләргә һәм йөклелекнең шактый гади өзлегүләрен – гестацион диабетның башлангыч үсеш вакытын билгеләргә мөмкинлек бирә. Йөклелек вакытында ашказаны асты бизенә зур йөкләнеш туры килә. Кандагы глюкозаның югары дәрәҗәсе тимернең үз бурычларын үти алмавына күрсәтә.

Кан төркеменә һәм резус-факторга анализ. Әгәр дә сезгә бу тестны элегрәк ясасалар да, табиблар аны кабат уздырырга бурычлы. Булачак әнинең кан төркемен төгәл билгеләү бик мөһим, чөнки күп кан югалту  яки планнан тыш операцияләр булган очракта, бу мәгълүмат табибларга ашыгыч рәвештә кирәк булырга мөмкин, ә анализ ясау вакыты булмаячак. Әгәр хатын-кызның резус- факторы тискәре, ә бала әтисенең уңай икән, ана организмы баланы чит тән буларак кабул итәчәк һәм аны бетерү өчен антитәнчекләр эшләп чыгарачак, бу исә резус-конфликтны барлыкка китерә. Бу җитди нәтиҗәләргә: анемиянең үсүенә яки бала югалтуга китерергә мәмкин.   Шуңа күрә хатын-кызда тискәре резус-фактор булуы ачыкланса, баланың әтисе кан бирә. Әгәр аның уңай резус-факторы билгеләнсә, ана даими рәвештә антитәнчекләрнең барлыкка килүен күзәтеп тору өчен анализ тапшыра: йөклелекнең 32-нче атнасына кадәр айга бер тапкыр, ә шуннан соң  йөклелек азагына кадәр аена ике тапкыр. Әгәр хатын-кызның бу беренче йөклелеге һәм 28-нче атнага кадәр антитәнчек пәйда булмаса, табиблар алга таба антитәнчекләр эшләүне тоткарлаучы махсус препарат кертергә тәкъдим итә.

ВИЧ-йогышына, В һәм С гепатитына, сифилиска кан анализлары. Бу авыруларның инкубация чоры озак дәвам итә, алар үзләрен берьюлы яки йөклелек чорында бөтенләй күренми, анализ нәтиҗәләре дә берникадәр вакыт тискәре булырга мөмкин. Шуңа күрә ВИЧка һәм гепатитка канны ике тапкыр – йөклелек башында һәм 30-35нче атналарда тикшерәләр. Сифилисны диагностикалау өчен Вассерман реакциясенә тест кулланалар - аны исәпкә куелганда, 30-35 атна эчендә һәм бала табу көненә 2-3 атна кала башкаралар. Әгәр санап үтелгән җитди авырулар иртә срокта ачыкланса, йөклелекне өзү варианты булырга мөмкин, соң ачыкланса - табибка яраклы дәвалау билгели.

TORCH-инфекцияләргә кан анализы. Боларга токсоплазмоз, кызылча, цитомегаловирус, герпес һәм башка инфекцияләр керә. Алар әнинең сәламәтлеге өчен генә түгел, бала үсеше өчен дә куркыныч. Әгәр хатын-кыз йөклелеккә кадәр санап үтелгән инфекцияләр китереп чыгара торган авыруларны күчерсә, аның TORCH-инфекцияләргә каршы иммунитеты эшләнеп чыгарырга тиеш, ә канда махсус антитәнчекләр – әлеге анализ аларның барлыгын ачыкларга мөмкинлек бирә. Әгәр антитәнчекләр юк икән, табиб булачак әнигә ул үтәргә тиешле профилактика чаралары турында сөйләячәк.

Хатын-кызлар консультациясенә мөрәҗәгать иткәннән соң, беренче ике атна эчендә хатын-кызга терапевт, эндокринолог, офтальмолог һәм отоларингологка күренергә, электрокардиограмма үтәргә кирәк булачак. Әгәр булачак әнинең сәламәтлек белән проблемалары, яисә нинди дә булса хроник авырулары бар икән - башка белгечләрнең консультацияләре һәм йөклелек вакытында өстәмә тикшеренүләр кирәк булырга мөмкин.

Әгәр йөклелек соңлы яки башка күрсәткечләр булса, 10 нчы һәм 12 нче атна арасында табиб хорионның ворсиннарына (ПВХ) проба билгеләргә мөмкин – булачак баланаң хромосомлы бозуларны билгеләү өчен плацентаның тукымаларын тикшерү.

"Икеләтә тест"

Йөклелек чорында тикшерү планы буенча 11-14 атна вакытында беренче скрининг, башкача әйткәндә «икеләтә тест» үткәрәләр.  Аны Даун синдромы кебек аксөяк тайпылышлар килеп чыгу куркынычы барлыгын ачыклау өчен дә кулланалар. Скрининг ультратавыш тикшеренүен, кешенең хорионик Гонадотропин (ХГЧ) дәрәҗәсен һәм плазма (РАРР-А) эшләп чыгара торган аксымны билгеләү өчен кан анализын үз эченә ала.

Йөклелек вакытында тикшеренүләр: икенче триместр (14нче атнадан 27нче атнага кадәр)

Икенче триместрда гинекологка 2-3 атна саен күренергә киңәш ителә. 16 атнадан табиб күзәтү вакытында бала үсеше дөрес үтәме-юкмы икәнен билгеләү өчен, анка төбенең биеклеген һәм корсак күләмен үлчи башлый. Бу параметрлар киләсе һәр сәфәрдә фиксацияләнәчәк. 18-21 атнада икенче скрининг яки «өчле тест» үткәрелә. Аның ярдәме белән тагын ХГЧ, альфа-фетопротеин (АФП) һәм ирекле эстриол (стероид гормон) булуны билгелиләр. Болар барысы бергә табибларга төгәл фараз ясарга мөмкинлек бирә. Әмма баланың патологиясен үстерү куркынычы зур икән-бу әле карар түгел. Бу очракта өстәмә ачык тикшеренүләр үткәрелә, мәсәлән, үрчем суларга анализ ясала (14 нче һәм 20 нче атна арасында).

Шулай ук 18-21 нче атнадан алып 21 нче атнага кадәр икенче планлы УЗИ үткәрелә, аның барышында катламнарның һәм үрчем суларының торышын, баланың нормаларга туры килүен бәяли, шулай ук сабыйның җенесен билгеләргә була.

Йөклелек вакытында тикшерү: өченче триместр (28-нче атнадан 40-нчы атнага кадәр)

Кагыйдә буларак, 30нчы атнада хатын-кызлар консультациясе табибы декрет ялын рәсмиләштерә һәм йөкле алмашу картасын бирә. 30-34нче атнага кадәр УЗИ өченче тапкыр – җимешнең якынча авырлыгын һәм үсешен билгеләү өчен, аның маткадагы торышы, катламнарның торышы, җир асты суларының саны һәм сыйфаты, пуповиннарның ишелүе өчен эшлиләр. Әлеге мәгълүматлар нигезендә табиб бала табу алымына карата киңәшләр бирә.

32-35 атна эчендә кардиотокография (КТГ) – эмбрионның йөрәк-кан тамырлары системасы эшен һәм аның хәрәкәт активлыгын тикшеренүен үткәрәләр. Шул ысул ярдәмендә баланың ни дәрәҗәдә яхшы хис итүен билгеләргә була.

36 нчы атнадан башлап, бала тапканчыга кадәр табиб план буенча атна саен тикшерә. Йөклелек  чоры дәвамында гинеколог өстәмә анализлар билгеләргә мөмкин яки булачак әнине башка табибларга консультацияләргә җибәрергә - барысы да йөклелек агымының үзенчәлекләренә бәйле.

Алмашу картасы – булачак әнинең иң төп документы

Алмашу картасы 22-23 атна вакытында хатын-кызлар консультациясендә бирелә һәм аны һәрвакыт үзең белән йөртү мөһим. Бу йөкле хатын-кызның бала тудыру йортында рәсмиләштергәндә кирәк булачак мөһим медицина документы.

Алмашу картасы өч өлештән (талоннан) тора:

Йөкле хатын-кызлар консультациясе турында мәгълүмат. Монда йөклелек чоры дәвамында хатын-кызны күзәтүче акушер-гинеколог төп мәгълүматлар кертә: булачак әнинең шәхси мәгълүматлары, кан төркеме һәм хроник авырулары, хатын-кызның алдагы йөклелекләре һәм бала табулары турында мәгълүмат, күзәтү, анализ, скрининглар, УЗИ, КТГ нәтиҗәләре, башка белгечләр бәяләмәләре күчереләчәк. Әлеге мәгълүматлар белән танышканнан соң, бала тудыру йортында табиб әлеге йөклелекнең үзенчәлекләре турында бөтен кирәкле мәгълүматны белә һәм хатын-кызның сәламәтлеге торышын бәяли алачак.

Бала тудыру йорты турында мәгълүматлар. Аларны бала тудыру йортыннан хатын-кызны чыгару алдыннан табиб тутыра – бала табуның ничек узуы, аннанан соң нинди дә булса өзлегүләр булуы турында мәгълүмат кертә, алга таба дәвалау кирәклеге турында билге ясый. Картаның бу өлешен хатын-кызлар консультациясе табибына бирергә кирәк булачак.

Бала тудыру йортының яңа туган бала турында мәгълүматлар. Биредә сабыйның барлык параметрларын да теркиләр: үсеш, авырлык, Аппгар шкаласы буенча бәя (сабыйның мөһим биш критерий анализы) һәм башкалар. Картаның бу өлешен балалар күзәтәчәк педиатрга тапшырырга кирәк булачак, ул медицина картасын мөдирлек итәчәк һәм кирәкле барлык мәгълүматларны шунда күчерәчәк.

Йөклелек вакытында якынча тикшеренү графигы